Evliya Çelebi’nin Rüyası ve Hayatı

430

Türk seyyahlar arasında en ünlü olan isimdir Evliya Çelebi. Onun 50 yıl süren seyahatleri ve meşhur Seyahatnamesi bir bütün olarak siyaset ve ekonomiden kültür ve sanata kadar insana dair kapsamlı bir tarihçe barındırmasıyla bir hazine niteliğindedir.

1611 yılında İstanbul’da doğdu. Asıl adı Derviş Mehmed Zıllî’dir. İlk tahsilini Sıbyan Mektebinde, ardından da Hamid Efendi Medresesi’nde yedi yıl eğitim gördü. Aldığı eğitimlerden kalan vakitlerini de, Sadizade Darülkurra’nda Kuran-ı Kerim’i ezberleyerek değerlendirdi. Babasından da hat, nakış, tezhip sanatını öğrendi. 1635 yılında Ayasofya Camii’nde, IV. Murat Han’a takdim edildi. Bu sayede ilim erbaplarının ve yüksek seviye devlet adamlarının eğitim gördüğü Enderun Mektebine girme imkanı buldu. Burada aldığı dört yıllık eğitimden sonra, sipahi zümresine katıldı.

Genç yaşta seyahat etmek, yeryüzünde yaşayan insan topluluklarını, örf adet ve gelenekleri, farklı medeniyetler ve farklı mimari eserler görmek arzusuna kapıldı. Uzun bir dönem gezip görme hevesi ile yanıp tutuşan Evliya Çelebi, bu fikrini gerçekleştirmek için arayışlara girdi.

Çelebi rüyasında, Ahi Çelebi Camii’nde kalabalık bir cemaat içinde Peygamber Efendimizi görmüş ve huzuruna çıkarak, ‘Şefaat Ya Resulallah’ diyecekken, ‘Seyahat Ya Resulallah!’ demiştir. Şeyhi Abdullah Dede rüyasını yorumlar ve İstanbul’u gezip yazmasını tavsiye eder.

Evliya Çelebi, 24 yaşında ilk olarak İstanbul’u gezip yazmaya başlar ve ünlü Seyahatname kitabının ilk cildi bu şekilde oluşur. 1646’da Erzurum Beylerbeyi Defterdarzade Mehmed Paşa’nın muhasibi oldu. Doğu illerini, Azerbaycan’ın, Gürcistan’ın kimi bölgelerini gezdi. Gümüşhane, Tortum yörelerini dolaştı. 1648’de İstanbul’a dönerek Mustafa Paşa ile Şam’a gitti, üç yıl bölgeyi gezdi. 1651’den sonra Rumeli’yi dolaşmaya başladı, bir süre Sofya’da bulundu. 1667-1670 arasında Avusturya, Arnavutluk, Teselya, Kandiye, Gümülcine, Selanik yörelerini gezdi.

Seyahatleri 50 yıl sürdü. Gezilerinde karşılaştığı toplumların yaşama düzenini ve özelliklerini yansıtan gözlemler yaptı. Seyahatname, gidilen yerlerde dinlenen halk öyküleri, türküler, halk şiirleri, maniler, halk oyunları unsurları, giyim-kuşamla ilgili özellikler, düğün-cenaze törenleri, yerel oyunlar, inançlar, komşuluk bağlantıları, toplumsal davranışlar, sanat ve zanaat özellikleri de kapsamaktadır. Ayrıca gezilen bölgelerdeki evler, cami, kilise, manastır, kule, kale, sur, yol, havra, köprü gibi çevresel yapıları da inceler.

Gezmek için gittiği son yer Mısır oldu. 1682 yılından sonra vefat etti. Seyahatnâme en önemli eseridir.

İstanbul Kültür ve Edebiyat Atlası 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz