İnsan Hakları ve Hammurabi Kanunları

466

Kültürün ve tarihin sayfalarını gerilere doğru karıştırdığımızda yazının elçiliğinde medeniyet dediğimiz büyük mevhumun nasıl oluştuğunu ve geliştiğini gösteren çok sayıda veriyle karşılaşırız. Yasalar bu veriler arasında bütün toplumu kapsayan ve uygulanan kurallar olmalarıyla son derece önemli etkilere sahip olmuşlardır. Bu yüzden insana, insan haklarına dönük yapılacak bir antropolojik araştırma için yasalar ilk başvuru noktaları olur.

Bu perspektif ile tarihin karanlık sayılabilecek odalarının çivi yazısı ile aydınlatıldığı Babil dönemini ve Babil Kralı Hammurabi’nin yasalarını gözden geçirelim:

Babil Kralı Hammurabi’nin koyduğu ve M.Ö. 2000’li yıllara dayanan kanunlar olan Hammurabi Kanunları, ticaret, aile, cezalar, mülkiyet gibi insanın sosyal ve kamusal yaşamını düzenleyen 282 maddeden oluşur. Çivi yazısı ile yazılmış ve Sümer kanunlarının yerine getirilmiş olan bu kanunların bazı maddeleri halen okunamamıştır.

Kral Hammurabi kendi devrine kadar gelen tanrı-kral anlayışını hukuk çerçevesine yaklaştıran kişi olarak anılır. Bu yasalarda toplum üç ana sınıfa ayrılmış görülür, özgür insanlar, bağımlılar ve köleler. Her bir sınıfın tabi olduğu emirler ve yasaklar farklıdır.

Hammurabi Kanunları Nelerdir?

282 maddeden oluşan ve çivi yazısı ile yazılan ve Louvre Müzesi’nde sergilenen kanunların bazıları şöyle:

  • Bir kimse bir eve girecek delik açarsa, o deliğin önünde ölümle cezalandırılır ve gömülür.
  • Bir evde yangın çıkar ve oraya yangını söndürmeye gelen bir kimse evin sahibinin malında göz gezdirip evin sahibinin malını alırsa, kendisi de aynı ateşe atılır.
  • Adam kendisine bir çocuk veren karısından ya da kendisine bir çocuk veren kadından ayrılmak isterse, o zaman karısına çeyizini geri verir ve çocuklarına baksın diye tarlanın, bahçenin ve malların bir kısmının kullanım hakkını verir. Çocuklarını büyüttüğü zaman çocuklara verilenlerden bir parça, oğlanınkine eşit olan bir parça da ona verilir. Ondan sonra kalbinin erkeği ile evlenebilir.
  • Bir adam bir kadın alır da bu kadın ona bir kadın hizmetçi verirse ve çocuklarına bakarsa; ancak, buna rağmen adam başka bir kadın almak isterse ona izin verilmez; bu adam ikinci bir kadın alamaz.
  • Bir adam bir çocuğu evlatlık alır ve oğlu olarak ona ismini verirse ve onu besleyip büyütürse, büyümüş bu çocuk bir daha geri istenemez.
  • Eğer bir kişi açık alanda kadın ya da erkek bir kaçak köle bulursa ve onu efendisine getirirse kölenin sahibi ona iki sikel gümüş ödeyecektir.
  • Eğer köle efendisinin adını söylemezse onu bulan kişi saraya getirecektir; daha fazla araştırma yapıldıktan sonra efendisine geri götürülecektir.
  • Eğer bir kabile reisi ya da bir adam evini, bahçesini ya da arazisini terk eder ve ücret karşılığı kiraya verirse ve başka biri onun evinin, bahçesinin ve arazisinin zilyedi olursa ve onları üç yıl süresince kullanırsa onların ilk sahibinin geri dönüp evini, bahçesini ve arazisini geri istemesi halinde ona geri verilmez ve kişi onları kullanmaya devam eder.
  • Eğer onları bir yıllığına kiralar ve bir yıl sonra geri dönerse evi, bahçesi ve arazisi ona geri verilecek ve onlara tekrar sahip olacaktır.

  • Eğer bir kabile reisi ya da bir adam savaşta ele geçirilir ve bir tüccar onların özgürlüğünü satın alırsa ve onları saraya geri getirirse kendi evinde özgürlüğünü satın almaya yetecek araçlarının olması halinde kendisinin özgürlüğünü satın alır; evinde kendi özgürlüğünü satın almaya yetecek hiçbir şey yoksa kendi topluluğunun mabedi tarafından özgürlüğü satın alınır.
  • Herhangi bir kişi kralın kabile reislerine hediye ettiği sığırı ya da koyunu satın alırsa parasını kaybeder.
  • Bir kabile reisinin, bir adamın ya da bir tebaanın kiraladığı arazisi, bahçesi ve evi satılamaz.
  • Herhangi bir kimse bir kabile reisinin, bir adamın ya da bir tebaanın kiradaki arazisini, bahçesini ya da evini satın alırsa onun satış sözleşmesi tableti geçersiz ilan edilir ve parası yanar. Arazi, bahçe ve ev sahibine geri verilir.
  • Bir mülkün kirasını ödeyerek başka her türlü yükümlülükten muaf olma hakkına sahip olan bir kabile reisi, adam ya da tebaa tarlası, evi ve bahçesi üzerindeki bu imtiyazını karısına ya da kızına devredemez; borcuna karşılık veremez.
  • Ancak, satın aldığı bir tarlayı, bahçeyi ya da evi karısına ya da kızına devredebilir, onların mülkiyetine katabilir veya borcuna karşılık olarak verebilir.

Semra YAMAN

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz